List Apostolski: Dies Domini - o świętowaniu niedzieli

Przypisy

[1.] Por. Ap 1, 10 P {{Kyriak? heméra}}, por. także Didach? 14, 1; ŚW. IGNACY Z ANTIOCHII, Ad Magnesios, 9, 1-2: SC 10, 88-89.

[2.] PSEUDO EUZEBIUSZ Z ALEKSANDRII, Sermo 16: PG 86, 416.

[3.] In die dominica Paschae II, 52: CCL 78, 550.

[4.] SOBÓR WAT. II, Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 106.

[5.] Tamże.

[6.] Por. Motu proprio Mysterii paschalis (14 lutego 1969): AAS 61 (1969), 222-226.

[7.] Por. Nota duszpasterska Konferencji Episkopatu Włoskiego Il giorno del Signore (15 lipca 1984), 5: Ench. CEI 3, 1398.

[8.] Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 106.

[9.] Homilia podczas uroczystej inauguracji pontyfikatu (22 października 1978), 5: AAS 70 (1978), 947.

[10.] N. 25: AAS 73 (1981), 639.

[11.] Konst. duszpast. o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 34.

[12.] Szabat jest przeżywany przez naszych braci Żydów w kontekście duchowości {{oblubieńczej}}, jak to można dostrzec na przykład w tekstach Genesis Rabbah X, 9 i XI, 8 (por. J. Neusner, Genesis Rabbah, t. I, Atlanta 1985, ss. 107 i 117). Ton oblubieńczy posiada także śpiew Leka dôdi: (Modlitwa wieczorna szabatu, oprac. A. Toaff, Rzym 1968-1969, s. 3).

[13.] Por. A. J. HESCHEL, The sabbath. Its meaning for modern man (22 wyd. 1995), ss. 3-24.

[14.] {{Verum autem sabbatum ipsum redemptorem nostrum Iesum Christum Dominum habemus}}: Epist. 13, 1: CCL 140 A, 992.

[15.] Ep. ad Decentium XXV, 4, 7: PL 20, 555.

[16.] Homiliae in Hexameron II, 8: SC 26, 184.

[17.] Por. In Io. Ev. tractatus XX, 20, 2: CCL 36, 203; Epist. 55, 2: CSEL 34, 170-171.

[18.] To odniesienie do zmartwychwstania jest szczególnie widoczne w języku rosyjskim, gdzie niedziela nazywa się właśnie {{zmartwychwstanie}} (woskresenje).

[19.] Epist. 10, 96, 7.

[20.] Por. tamże. W nawiązaniu do listu Pliniusza, również Tertulian przypomina coetus antelucani w: Apologeticum 2, 6: CCL 1, 88; De corona 3, 3: CCL 2, 1043.

[21.] Ad Magnesios 9, 1-2: SC 10, 88-89.

[22.] Sermo 8 in octava Paschalis, 4: PL 46, 841. Ten termin określający niedzielę jest dobrze widoczny w liturgicznym kalendarzu łacińskim, w którym poniedziałek jest oznaczony jako feria secunda, wtorek jako feria tertia itd. Podobne oznaczenie dni tygodnia ma język portugalski.

[23.] ŚW. GRZEGORZ Z NYSSY, De castigatione: PG 46, 309. Również w liturgii maronickiej podkreślony jest związek między sobotą i niedzielą, począwszy od {misterium Wielkiej Soboty} (por. M. Hayek, Maronite [Eglise], Dictionnaire de spiritualité, X [1980], 632-644).

[24.] Obrzędy chrztu dzieci, n. 9; por. Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych, n. 59.

[25.] Por. Mszał Rzymski, Obrzęd niedzielnego pokropienia wodą święconą.

[26.] Por. ŚW. BAZYLI, De Spiritu Sancto, 27, 66: SC 17, 484-485. Por. także Epistula Barnabae 15, 8-9: SC 172, 186-189; ŚW. JUSTYN, Dialogus cum Tryphone Iudaeo, 24. 138: PG 6, 528. 793; ORYGENES, Hom. in psalmos, Psalm 118 (119), 1: PG 12, 1588.

[27.] {Domine, praestitisti nobis pacem quietis, pacem sabbati, pacem sine vespera}: 13, 50: CCL 27, 272.

[28.] Por. ŚW. AUGUSTYN, Epist. 55, 17: CSEL 34, 188: {{Ita ergo erit octavus, qui primus, ut prima vita sed aeterna reddatur}}.

[29.] Po angielsku Sunday, a po niemiecku Sonntag.

[30.] Apologia I, 67: PG 6, 430.

[31.] Por. ŚW. MAKSYM Z TURYNU, Sermo 53, 2: CCL 23, 219; Bibliotheca Ambrosiana, Seria: Scriptores circa Ambrosium, t. 4, Mediolan 1991, 216-218; tamże, Sermo 62, 2: CCL 23, 262; EUZEBIUSZ Z CEZAREI, Comm. in Ps 91: PG 23, 1169-1173.

[32.] Por. np. Hymn na Godzinę Czytań: {Dies aetasque ceteris / octava splendet sanctior / in te quam, Iesu, consecras / primitiae surgentium} (I tydz.); i również: {{Salve dies, dierum gloria, / dies felix Christi victoria, / dies digna iugi laetitia / dies prima. / Lux divina caecis irradiat, / in qua Christus infernum spoliat, / mortem vincit et reconciliat / summis ima}} (II tydz.). Analogiczne wyrażenia znajdują się w hymnach Liturgii Godzin w różnych językach współczesnych.

[33.] Por. KLEMENS ALEKSANDRYJSKI Stromati, VI, 138, 1-2: PG 9, 364.

[34.] Por. JAN PAWEŁ II, Enc. Dominum et Vivificantem (18 maja 1986), 22-26: AAS 78 (1986), 829-837.

[35.] Por. ŚW. ATANAZY Z ALEKSANDRII, Epistulae heortasticae 1, 10: PG 26, 1366.

[36.] Por. BARDESANES, Dialogus de fato, 46: PS 2, 606-607.

[37.] Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium; Dodatek: Oświadczenie w sprawie reformy kalendarza.

[38.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 9.

[39.] Por. JAN PAWEŁ II, List Dominicae Cenae (24 lutego 1980), 4: AAS 72 (1980), 120; Enc. Dominum et Vivificantem (18 maja 1986), 62-64: AAS 78 (1986), 889-894.

[40.] Por. JAN PAWEŁ II, List apost. Vicesimus quintus annus (4 grudnia 1988), 9: AAS 81 (1989), 905-906.

[41.] N. 2177.

[42.] Por. JAN PAWEŁ II, List apost. Vicesimus quintus annus (4 grudnia 1988), 9: AAS 81 (1989), 905-906.

[43.] SOBÓR WAT. II, Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 41; por. Dekr. o pasterskich zadaniach Biskupów w Kościele Christus Dominus, 15.

[44.] Są to słowa embolizmu sformułowanego w tych lub analogicznych wyrażeniach, zawartego w niektórych kanonach eucharystycznych w różnych językach. Podkreślają one wyraźnie charakter {paschalny} niedzieli.

[45.] Por. KONGR. NAUKI WIARY, List do Biskupów Kościoła katolickiego o niektórych aspektach Kościoła pojętego jako komunia Communionis notio (28 maja 1992), 11-14: AAS 85 (1993), 844-847.

[46.] JAN PAWEŁ II, Przemówienie do trzeciej grupy Biskupów Stanów Zjednoczonych Ameryki, 17 marca 1998, n. 4: L'Osservatore Romano, 18 marca 1998, s. 4.

[47.] Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 42.

[48.] ŚW. KONGR. OBRZĘDÓW, Instr. o kulcie tajemnicy eucharystycznej Eucharisticum mysterium (25 maja 1967), 26: AAS 59 (1967), 555.

[49.] Por. ŚW. CYPRIAN, De Orat. Dom. 23: PL 4, 553; tamże, De cath. Eccl. unitate, 7: CSEL 3-1, 215; SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 4; Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 26.

[50.] Por. JAN PAWEŁ II, Adhort. apost. Familiaris consortio (22 listopada 1981), 57. 61: AAS 74 (1982), 151. 154.

[51.] Por. ŚW. KONGR. KULTU BOŻEGO, Dyrektorium dot. Mszy dla dzieci (1 listopada 1973): AAS 66 (1974), 30-46.

[52.] ŚW. KONGR. OBRZĘDÓW, Inst. o kulcie tajemnicy eucharystycznej Eucharisticum mysterium (25 maja 1967), 6: AAS 59 (1967), 555-556; ŚW. KONGR. DS. BISKUPÓW, Dyrektorium dotyczące posługi duszpasterskiej Biskupów Ecclesiae imago (22 lutego 1973), 86c: Ench. Vat. 4, n. 2071.

[53.] Por. JAN PAWEŁ II, Posynodalna Adhort. apost. Christifideles laici (30 grudnia 1988), 30: AAS 81 (1989), 446-447.

[54.] Por. ŚW. KONGR. DS. KULTU BOŻEGO, Instr. dot. Mszy dla szczególnych grup (15 maja 1969), 10: AAS 61 (1969), 810.

[55.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 48-51.

[56.] {{Haec est vita nostra, ut desiderando exerceamur}}: ŚW. AUGUSTYN, In prima Ioan. tract. 4, 6: SC 75, 232.

[57.] Mszał Rzymski, Embolizm po {{Ojcze Nasz}}.

[58.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. duszpast. o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 1.

[59.] SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 1; por. JAN PAWEŁ II, Enc. Dominum et Vivificantem (18 maja 1986), 61-64: AAS 78 (1986), 888-894.

[60.] SOBÓR WAT. II, Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 7; por. 33.

[61.] Tamże, 56; por. Ordo Lectionum Missae, Praenotanda, n. 10.

[62.] Por. Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 51.

[63.] Por. tamże, 52; Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 767, § 2; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 614.

[64.] Konst. apost. Missale Romanum (3 kwietnia 1969): AAS 61 (1969), 220.

[65.] W Konst. soborowej o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 24, jest mowa o suavis et vivus Sacrae Scripturae affectus.

[66.] JAN PAWEŁ II, List Dominicae Cenae (24 lutego 1980), 10: AAS 72 (1980), 135.

[67.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Objawieniu Bożym Dei verbum, 25.

[68.] Por. Ordo Lectionum Missae, Praenotanda, cap. III.

[69.] Por. Ordo Lectionum Missae, Praenotanda, cap. I, n. 6.

[70.] SOBÓR TRYD., Sesja XXII, Nauka o Najśw. Ofierze Mszy Świętej, II: DS 1743; por. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1366.

[71.] Katechizm Kościoła Katolickiego, 1368.

[72.] ŚW. KONGR. OBRZĘDÓW, Instr. o kulcie tajemnicy eucharystycznej Eucharisticum mysterium (25 maja 1967), 3 b: AAS 59 (1967), 541; por. PIUS XII, Enc. Mediator Dei (20 listopada 1947), II: AAS 39 (1947), 564-566.

[73.] Por. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1385; por. także KONGR. NAUKI WIARY, List do Biskupów Kościoła katolickiego na temat przyjmowania Komunii Świętej przez wiernych rozwiedzionych, żyjących w nowych związkach (14 września 1994): AAS 86 (1994), 974-979.

[74.] Por. INNOCENTY I, Epist. 25, 1 Decentio Eugubino missa: PL 20, 553.

[75.] II, 59, 2-3: wyd. F. X. Funk, 1905, 170-171.

[76.] Por. Apologia I, 67, 3-5: PG 6, 430.

[77.] Acta SS. Saturnini, Dativi et aliorum plurimorum martyrum in Africa, 7, 9, 10: PL 8, 707. 709-710.

[78.] Por. kan. 21, Mansi, Conc. II, 9.

[79.] Por. kan. 47, Mansi, Conc. VIII, col. 332.

[80.] Por. z propozycją przeciwną, potępioną przez Innocentego XI w r. 1679, odnośnie do moralnego obowiązku świętowania dnia świątecznego: DS 2152.

[81.] Kan. 1248: Festis de praecepto diebus Missa audienda est; kan. 1247, § 1: Dies festi sub praecepto in universa Ecclesia sunt... omnes et singuli dies dominici.

[82.] Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1247; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 881, § 1 poleca: {{Wierni są zobowiązani w niedzielę i święta nakazane uczestniczyć we Mszy św. (Bożej Liturgii) albo zwyczajem prawnym własnego Kościoła sui iuris do celebracji Oficjum liturgicznego}}.

[83.] N. 2181: {{Ci, którzy dobrowolnie zaniedbują ten obowiązek, popełniają grzech ciężki}}.

[84.] ŚW. KONGREGACJA DS. BISKUPÓW, Dyrektorium dot. posługi duszpasterskiej Biskupów Ecclesiae imago (22 lutego 1973), 86 a: Ench. Vat. 4, n. 2069.

[85.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 905, § 2.

[86.] Por. PIUS XII, Konst. apost. Christus Dominus (6 stycznia 1953): AAS 45 (1953), 15-24; Motu proprio Sacram Communionem (19 marca 1957): AAS 49 (1957), 177-178. KONGR. ŚW. OFICJUM, Instr. o zachowaniu postu eucharystycznego (6 stycznia 1953): AAS 45 (1953), 47-51.

[87.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1248, § 1; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 881, § 2.

[88.] Por. Missale Romanum, Normae universales de Anno liturgico et de Calendario, 3.

[89.] Por. ŚW. KONGREGACJA DS. BISKUPÓW, Dyrektorium dot. posługi duszpasterskiej Biskupów Ecclesiae imago (22 lutego 1973), 86: Ench. Vat. 4, nn. 2069-2073.

[90.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 14. 26; JAN PAWEŁ II, List apost. Vicesimus quintus annus (4 grudnia 1988), 4. 6. 12: AAS 81 (1989), 900-901. 902. 909-910.

[91.] Por. SOBÓR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 10.

[92.] Por. Instr. międzydykasterialna o niektórych kwestiach dotyczących współpracy wiernych świeckich w posłudze kapłańskiej Ecclesiae de mysterio (15 sierpnia 1997), 6. 8: AAS 89 (1997), 869. 870-872.

[93.] SOBóR WAT. II, Konst. dogm. o Kościele Lumen gentium, 10: {{in oblationem Eucharistiae concurrunt}}.

[94.] Tamże, 11.

[95.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1248, § 2.

[96.] Por. ŚW. KONGREGACJA KULTU BOŻEGO, Dyrektorium dot. celebracji niedzielnych pod nieobecność kapłana Christi Ecclesia (2 czerwca 1988): Ench. Vat. 11, 442-468; Instr. międzydykasterialna o niektórych kwestiach dot. współpracy wiernych świeckich w posłudze kapłańskiej Ecclesiae de mysterio (15 sierpnia 1997): AAS 89 (1997), 852-877.

[97.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1248, § 2; KONGR. NAUKI WIARY, List Sacerdotium ministeriale (6 sierpnia 1983), III: AAS 75 (1983), 1007.

[98.] Por. PAPIESKA KOMISJA DS. ŚRODKóW SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, Instr. Communio et progressio (23 maja 1971), nn. 150-152. 157: AAS 63 (1971), 645-646. 647.

[99.] Proklamacja diakona na cześć dnia Pańskiego: por. tekst syryjski w Mszale według rytu Kościoła Antiocheńskiego Maronitów (wyd. w jęz. syryjskim i arabskim), Jounieh (Liban) 1959, s. 38.

[100.] V, 20, 11: wyd. F. X. Funk, 1905, 298; por. Didaché 14, 1: wyd. F. X. Funk, 1901, 32; TERTULIAN, Apologeticum 16, 11: CCL 1, 116. Zob. w szczególności List Barnaby 15, 9: SC 172, 188-189: {{oto dlaczego celebrujemy jako radosne święto oktawę dnia, w którym Jezus zmartwychwstał i po ukazaniu się wstąpił do nieba}}.

[101.] Tertulian, np. podaje, że w niedziele zabronione było klękanie dlatego, że taka pozycja, uważana za gest pokutny, wydawała się niestosowna w dniu radości: por. De corona, 3, 4: CCL 2, 1043.

[102.] Ep. 55, 28: CSEL 34/2, 202.

[103.] Por. ŚW. TERESA OD DZIECIĄTKA JEZUS I ŚWIĘTEGO OBLICZA, Derniers entretiens, 5-6 Julliet 1897, w: Oeuvres complčtes, Cerf-Desclée de Brouwer, Paris 1992, ss. 1024-1025.

[104.] Adhort. apost. Gaudete in Domino (9 maja 1975), II: AAS 67 (1975), 295.

[105.] Tamże, VII, l.c., 322.

[106.] Hexameron 6, 10, 76: CSEL 32/1, 261.

[107.] Por. edykt Konstantyna, 3 lipca 321: Codex Theodosianus II, tit. 8, 1, wyd. Th. Mommsen, 1/2, 87; Codex Iustiniani, 3, 12, 2, wyd. P. Krueger, 248.

[108.] Por. EUZEBIUSZ Z CEZAREI, Vita Constantini, 4, 18: PG 20, 1156.

[109.] Najstarszym dokumentem kościelnym dotyczącym tej sprawy jest kan. 29 Soboru z Laodycei (druga połowa IV w.): Mansi, t. II, 569-570. Od VI do IX w. wiele Soborów zabraniało {{opera ruralia}}. Prawodawstwo dotyczące prac zabronionych, podtrzymywane również przez ustawy świeckie, stopniowo zostało określone bardziej szczegółowo.

[110.] Por. Enc. Rerum novarum (15 maja 1891): Acta Leonis XIII, 11 (1891), 127-128.

[111.] Hexameron, 2, 1, 1: CSEL 32/1, 41.

[112.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1247; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 881, §§ 1. 4.

[113.] SOBÓR WAT. II, Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 9.

[114.] Por. także ŚW. JUSTYN, Apologia I, 67, 6: {{ci, którzy żyją w dostatku i pragną dawać, niech dają chętnie każdemu to, o co prosi, a to, co zostało zebrane winno być przekazane przewodniczącemu, aby wspomagał sieroty, wdowy, chorych, ubogich, więźniów, obcych przybyszów, jednym słowem pomagał wszystkim potrzebującym}}: PG 6, 430.

[115.] De Nabuthae, 10, 45: {Audis, dives, quid Dominus Deus dicat? Et tu ad ecclesiam venis, non ut aliquid largiris pauperi, sed ut auferas}: CSEL 32/2, 492.

[116.] In Matthaeum homiliae, 50, 3-4: PG 58, 508. 509.

[117.] Por. ŚW. PAULIN Z NOLI, Ep. 13, 11-12 do Pammachiusza: CSEL 29, 92-93. Senator rzymski jest chwalony za to właśnie, że powtarzając niejako cud ewangeliczny, połączył uczestnictwo w Eucharystii z rozdzielaniem pokarmu ubogim.

[118.] JAN PAWEŁ II, List apost. Tertio millennio adveniente (10 listopada 1994), 10: AAS 87 (1995), 11.

[119.] Tamże.

[120.] Por. Katechizm Kościoła Katolickiego, 731-732.

[121.] Konst. o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 102.

[122.] Tamże, 103.

[123.] Tamże, 104.

[124.] Carm. XVI, 3-4: {{Omnia praetereunt, sanctorum gloria durat / in Christo qui cuncta novat, dum permanet ipse}}: CSEL 30, 67.

[125.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1247; Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 881, §§ 1. 4.

[126.] Zgodnie z prawem powszechnym, w Kościele łacińskim świętami nakazanymi są dni:

Narodzenie Pana naszego Jezusa Chrystusa,
Objawienie Pańskie,
Wniebowstąpienie,
Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa,
Świętej Bożej Rodzicielki Maryi,
Jej Niepokalanego Poczęcia i Wniebowzięcia,
Świętego Józefa,
Świętych Apostołów Piotra i Pawła,
i Wszystkich Świętych:

por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1246. Dniami świątecznymi, nakazanymi, wspólnymi dla wszystkich Kościołów Wschodnich są:

Narodzenie Pana naszego Jezusa Chrystusa,
Objawienie Pańskie,
Wniebowstąpienie, Zaśnięcie Najświętszej Maryi Matki Bożej,
Świętych Apostołów Piotra i Pawła:

por. Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 880, § 3.

[127.] Por. Kodeks Prawa Kanonicznego kan. 1246, § 2; dla Kościołów Wschodnich por. Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 880, § 3.

[128.] Por. ŚW. KONGR. OBRZĘDÓW, Normae universales de Anno liturgico et de Calendario (21 marca 1969), 5, 7: Ench. Vat. 3, 895. 897.

[129.] Por. Caeremoniale Episcoporum, ed. typica, 1995, n. 230.

[130.] Por. tamże, n. 233.

[131.] Contra Celsum VIII, 22: SC 150, 222-224.

Tygodnik "niedziela"
Dodatki specjalne: - Dokumenty papieskie

.