Odkryj, Kim Jest Pan Bóg - Przeniknij tajemnice boskości i wiary

Odkryj, Kim Jest Pan Bóg - Przeniknij tajemnice boskości i wiary
Autor Norbert Kucharski
Norbert Kucharski21.11.2023 | 10 min.

Kim jest Pan Bóg - to fundamentalne pytanie, nad którym zastanawiało się wielu filozofów i teologów na przestrzeni dziejów. Choć na pozór proste, kryje w sobie ogromną złożoność i tajemnicę. Czy Bóg jest osobą, czy może raczej siłą przenikającą wszechświat? Jakie są Jego najważniejsze atrybuty i cechy? W jaki sposób objawia swoją obecność i wolę ludzkości? Tego rodzaju fundamentalne pytania stanowią sedno ludzkich poszukiwań transcendencji i prawdy objawionej. W artykule podjęta zostanie próba syntetycznego ujęcia koncepcji Boga w najważniejszych systemach religijnych, filozoficznych i naukowych. Zapraszam do wnikliwej, acz otwartej lektury.

Kluczowe wnioski:
  • Koncepcja Boga ewoluowała na przestrzeni dziejów, odmitologizowując archaiczne wierzenia.
  • Chrześcijaństwo wypracowało klasyczną definicję Boga jako bytu doskonale prostego, niematerialnego i wiecznego.
  • Współczesna nauka raczej wyjaśnia świat bez odwoływania się do hipotezy Boga.
  • Mimo różnic, religie monoteistyczne wykazują zbieżność co do głównych atrybutów Boga.
  • Pojęcie Boga pozostaje kluczowe dla zrozumienia dziejów cywilizacji i kultury.

Kim jest Bóg w religiach świata

Koncepcja Boga od zarania dziejów stanowiła integralny element ludzkiego światopoglądu. Już w starożytności powstawały liczne mity, legendy i wierzenia, próbujące odpowiedzieć na fundamentalne pytania o naturę boskości. Mnogość i różnorodność tych koncepcji dobrze ilustruje niezwykłą złożoność oraz wagę, jaką przywiązywano do zagadnienia istoty Boga.

Wśród starożytnych religii politeistycznych dominował pogląd, iż bogowie reprezentują i personifikują żywioły, zjawiska przyrodnicze oraz ludzkie cechy, uczucia i działania. Stąd w panteonach bóstw znaleźć można było bogów uosabiających słońce, księżyc, morze, wojnę, miłość itd. Niektórzy z nich, jak np. egipski Atum czy grecki Zeus, zajmowali pozycję nadrzędną wobec innych bogów, co stanowiło przejaw tendencji do koncentrowania boskości w jednym, najpotężniejszym bóstwie.

Kolejnym etapem ewolucji idei Boga było wykształcenie się religii monoteistycznych, uznających istnienie jednego jedynego Boga, będącego absolutnym panem i władcą wszechświata. Takie ujęcie wyłoniło się w judaizmie, chrześcijaństwie oraz islamie. We wszystkich tych religiach Bóg jest pojmowany jako byt duchowy, wieczny, wszechwiedzący, wszechmogący, transcendentny wobec świata, a zarazem weń zaangażowany poprzez opatrzność i wolę kierowania losem człowieka oraz całą historią.

Jednak mimo wspólnych założeń, monoteistyczna koncepcja Boga pozostawia wiele miejsca na interpretacje i odmienności akcentów. Judaizm podkreśla przede wszystkim absolutną transcendencję i niepoznawalność istoty Boga. Według chrześcijaństwa zaś Bóg jest nie tylko transcendentny, ale też immanentny, gdyż objawia się poprzez Wcielenie Słowa (Logosu). W islamie zaś kluczowe jest całkowite oddanie człowieka woli Boga i podporządkowanie mu swojego życia.

Rozumienie istoty boskiej w religiach dharmicznych

Istotne różnice w koncepcji Boga pomiędzy monoteizmem a religiami dharmicznymi Wschodu. Hinduizm i buddyzm nie ujmują bytu boskiego w kategoriach osobowych, lecz raczej jako bezosobową zasadę czy energię przenikającą wszechświat. Brahman w hinduizmie to absolut, będący źródłem i podstawą całej rzeczywistości. Natomiast w buddyzmie idea Boga schodzi na dalszy plan, ustępując miejsca zagadnieniu oświecenia i wyzwolenia z koła wcieleń.

Czy Bóg jest osobą czy siłą wyższą

Kwestia nature Boga jako osobowego, świadomego i obdarzonego wolą bytu czy też raczej bezosobowej, ożywiającej wszechświat siły lub zasady stanowi od wieków przedmiot żarliwych sporów i dyskusji. Zwolennicy ujęcia teistycznego argumentują, iż trudno wyobrazić sobie najdoskonalszy byt inaczej jak w kategoriach osoby. Osobowość bowiem oznacza świadomość, celowość działania i relacyjność, zaś wszystkie te cechy - jak podkreślają - można i należy orzec o Bogu.

Z kolei przeciwnicy takiego ujęcia, odwołując się do tradycji wschodnich lub mistycznych, ripostują, iż osobowość wiąże się z ograniczonością i zmiennością, podczas gdy Bóg jako absolut musi być pozbawiony wszelkich granic czy determinantów. Tylko pozbywając się antropomorficznych wyobrażeń, można - ich zdaniem - uchwycić prawdziwie transcendentny charakter boskości jako ostatecznej Tajemnicy.

Kimkolwiek jesteśmy, cokolwiek czynimy, jakiekolwiek cele sobie stawiamy, zawsze szukamy w głębi duszy śladu Obecności. Pragniemy być kochani przez kogoś nieskończenie potężniejszego niż my sami. To właśnie jest nasza tęsknota za Bogiem.

Być może zatem próba zawężenia transcendencji do ludzkich kategorii - niezależnie czy mówimy o „osobie”, czy „sile” - stanowi nieporozumienie. Kluczowe jest raczej doświadczenie „numinotyczne”, poczucie Sacrum, które przekracza pojęciowe ujęcia i definicje. Stąd próba racjonalnego rozstrzygnięcia dylematu: osobowy czy bezosobowy, wydaje się z góry skazana na niepowodzenie. Liczy się przede wszystkim bezpośrednie, egzystencjalne spotkanie z Tajemnicą.

Ujęcie teistyczne (chrześcijaństwo, judaizm, islam) Ujęcie bezosobowe (hinduizm, buddyzm, taoizm)
Bóg jako Osoba - świadomy, wolny Byt Bóg jako ostateczna Zasada/Energia
Atrybuty osobowe: wszechwiedza, wszechmoc, miłość Cechy bezosobowe: bezkres, absolutność, ponadkategorialność

Czytaj więcej: Poznaj Pawła Pustelnika - fascynującą sylwetkę alpinisty i podróżnika

Bóg a nauka - sprzeczność czy zgodność

Rozwój nauk przyrodniczych, a później także humanistycznych i społecznych, rzucił nowe światło na problem istnienia i natury Boga. Z jednej strony, triumfy racjonalnego poznania podważały dotychczasowe argumenty za Jego bytowaniem, bazujące na niewiedzy ludzkiej.

Już w XVII-XVIII wieku deizm zakwestionował tradycyjne miejsce Boga w chrześcijańskiej wizji świata, uznając Go jedynie za twórcę praw przyrody, który następnie wycofał się z bezpośredniej ingerencji w bieg zdarzeń. W XIX wieku darwinowska teoria ewolucji oraz rozwój psychologii zredukowały obszar działania Boga niemal do zera. Wreszcie psychoanaliza Zygmunta Freuda ogłosiła wiarę w Niego złudzeniem będącym wyrazem ludzkich pragnień i fikcją na miarę dziecięcych wyobrażeń o świecie.

Jednak mimo tych ataków, wiara w Boga okazała się zadziwiająco odporna, a nawet uległa wzmocnieniu i oczyszczeniu z naleciałości magicznych i antropomorficznych. Wciąż żywa pozostaje idea, iż odkrywane przez nauki prawa wszechświata same z siebie wskazują na ich niematerialną Podstawę - uniwersalny Logos, Źródłowy Byt, z którego emanuje cała rzeczywistość. Tę perspektywę rozwijali m.in. Alfred N. Whitehead w filozofii procesu oraz Pierre Teilhard de Chardin w koncepcji ewolucji duchowej.

  • Wraz z postępem nauki Bóg utracił wiele ze swych tradycyjnych funkcji (demiurg, opatrzność).
  • Jednak mimo ataków ze strony scjentyzmu i psychoanalizy, idea Boga przetrwała w oczyszczonej postaci.
  • Dla wielu myślicieli odkrywane przez naukę prawidłowości wszechświata prowadzą do wniosku o jego niematerialnej Podstawie.

Tajemnice boskości w świętych księgach

Odkryj, Kim Jest Pan Bóg - Przeniknij tajemnice boskości i wiary

Choć objawienie religijne dostarcza wielu informacji na temat istoty i woli Bożej, nigdzie nie znajdziemy gotowej, wyczerpującej definicji Boga. Przeciwnie, podkreślane jest, że ostateczna natura Sacrum pozostaje zasłonięta, stanowiąc niezgłębioną Tajemnicę. Dotyczy to zarówno Biblii, jak i Koranu czy hinduistycznych Wed.

W Księdze Wyjścia Bóg objawia swą obecność Mojżeszowi w scenie gorejącego krzewu. Kiedy Mojżesz pyta Go o imię, słyszy znamienną odpowiedź: „JESTEM, KTÓRY JESTEM”. Sugeruje ona, iż istotę Bóstwa stanowi samoistne, absolutne Bycie - nieokreślone, niedefiniowalne, zawsze większe od ludzkich słów i pojęć.

Również Koran, choć mówi o Bogu niezwykle obszernie, podkreśla, że żadne określenia i imiona nie są w stanie ogarnąć Jego istoty. Bóg jest zarazem Miłosierny i Wszechmogący, Bliski i Transcendentny - te sprzeczne pozornie atrybuty wskazują, że przekracza On ludzkie kategorie i wyobrażenia. Dlatego ostatecznie pozostaje niezgłębioną Tajemnicą (Al-Ghaib).

Mistycy wszystkich tradycji religijnych zgodnie podkreślają, iż autentyczne poznanie Boga dokonuje się nie tyle w sferze intelektu i pojęć, ile w bezpośrednim doświadczeniu duchowym. Dopiero ono pozwala dotknąć rzeczywistości Niewyrażalnego i Niepojętego, który mimo swej transcendencji, pozostaje głęboko obecny w ludzkiej duszy.

Imiiona Boga

W tradycji judeochrześcijańskiej Jahwe czy też Allah są imionami własnymi Boga. W islamie wyróżnia się 99 Imion Allaha, które opisują różne Jego aspekty - od Stwórcy po Wszechmiłosiernego. W judaizmie podobną rolę odgrywają tetragramaton - YHWH oraz Elohim, Adonai itd. Według kabały prawdziwe imię Boga jest jednak zbyt święte, by mogło zostać wypowiedziane przez człowieka. Pozostaje wieczną i nieprzeniknioną Tajemnicą.

Cechy Boga w chrześcijaństwie

Choć chrześcijańska doktryna podkreśla niepoznawalność istoty Boga, wypracowała ona bardziej szczegółowy zestaw atrybutów, które Mu przypisuje. Opierają się one zarówno na objawieniu biblijnym, jak i filozoficznej refleksji Ojców Kościoła oraz scholastyków.

Bóg jest duchem - co oznacza, że nie posiada cielesnej, materialnej natury. Jest bytem całkowicie niematerialnym. To uniesprzecznia Go z antropomorficznymi wyobrażeniami, lokującymi boskość w jakimkolwiek przedmiocie (bożki).

Bóg jest też jedyny. W przeciwieństwie do wierzeń pogańskich, istnieje tylko jeden Bóg, będący źródłem wszelkiego bytu. Wszystko inne poza Nim, nawet jeśli nazywamy to „bogami”, posiada jed

Podsumowanie

Drogi Czytelniku, podjęliśmy wnikliwą refleksję nad tajemnicą istoty Boga w ujęciu wielkich religii i systemów myślowych. Ta fundamentalna kwestia nurtowała ludzkość od zarania dziejów i wciąż nie daje o sobie zapomnieć. Kim lub czym jest ów tajemniczy Byt, będący - wedle wierzeń - źródłem i podstawą wszechrzeczy?

Próbując zgłębić zagadkę boskości, napotykamy na liczne trudności, sprzeczności i paradoksy. Bóg jawi się zarazem jako Osoba i bezosobowa Zasada, transcendentny i immanentny, przekraczający wszelkie określenia i bliski każdemu ludzkiemu sercu. Jego natura nieustannie się wymyka, nie pozwalając zamknąć się w gotowych schematach. I być może właśnie to stanowi sedno prawdy o Bogu, który zawsze jest Większy.

Mimo tych trudności warto podjąć wysiłek zrozumienia tajemnicy Boga, gdyż rzuca ona światło na najgłębsze pokłady ludzkiej duszy. Szukając Jego oblicza, odnajdujemy zarazem samych siebie. A jeśli spotkanie z Nim ma mieć miejsce, rozgrywa się w przestrzeni ludzkiego wnętrza. Droga do Transcendencji wiedzie poprzez immanencję.

Tego rodzaju mądrość płynie z lektury świętych ksiąg oraz dzieł wielkich proroków, filozofów i mistyków. To oni wciąż na nowo zachęcają do kontemplacji Misterium. Korzystajmy więc z tych

5 Podobnych Artykułów:

  1. Odkryj historię Świętej Joanny w zbroi - nieznane fakty i ciekawostki
  2. Święty Sebastian: Przeżyj fascynującą historię i dowiedz się więcej o tym świętym.
  3. Zapoznaj się z historią i kultem św. Eustachego - rzymskiego męczennika
  4. Odkryj Moc Słów: Uczyńcie, co Wam mówi Syn i jego znaczenie w naszym życiu
  5. Znajdź Pieśni na Wielki Piątek - Teksty i Melodie do Śpiewu
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Norbert Kucharski
Norbert Kucharski

Będąc religioznawcą omawiam na blogu systemy wierzeń różnych religii świata. Porównuję podobieństwa i różnice, genezę oraz specyfikę praktyk religijnych.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły